WYMAGANIA EDUKACYJNE I PLAN WYNIKOWY TREŚCI NAUCZANIA PRZEDMIOTU

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE  W  GIMNAZJUM
DO PROGRAMU NAUCZANIA „KSZTAŁCENIE OBYWATELSKIE W SZKOLE SAMORZĄDOWEJ (KOSS)”, 
zgodnego z nową podstawą kształcenia ogólnego

 

 

A. Skala umiejętności i widomości, odpowiadających poszczególnym stopniom/ocenom

Poniższa tabelka zawiera wskazówki dotyczące umiejętności i wiadomości, które powinni posiadać uczniowie, by uzyskać określony stopień. Skalę tę można stosować do wszystkich wymienionych powyżej modułów (np. „Podstawowe umiejętności życia w grupie”, „Samorząd lokalny”), a także do konkretnych wymagań szczegółowych. Umożliwia to wystawianie uczniom ocen, udzielanie im informacji zwrotnej, a nauczycielowi ewaluację skuteczności procesu nauczania.

 

 

stopień

ocena

umiejętności i wiadomości

1

niedostateczny

brak odpowiedzi/wykonania zadania lub sposób wykonania świadczący o całkowitym braku umiejętności i wiadomości; nawet mimo pomocy nauczyciela

 

2

dopuszczający

brak pewnych podstawowych umiejętności i wiadomości, liczne błędy i luki; przy pomocy nauczyciela uczeń wykazuje częściowe zrozumienie prostych pojęć i procesów

3

dostateczny

umiejętności i wiadomości opanowane na poziomie podstawowym, zauważalne braki i błędy, które nie dotyczą jednak najważniejszych pojęć i procesów

4

dobry

ugruntowane umiejętności i wiadomości na poziomie podstawowym, pojedyncze błędy i niejasności nie dotyczą najważniejszych pojęć i procesów, dopuszczalne trudności ze stosowaniem wiedzy i umiejętności do analizy i rozwiązywania problemów związanych z danym obszarem

5

bardzo dobry

umiejętności i wiadomości na bardzo wysokim poziomie, bezbłędne wykonanie zadania (ew. w określonych przypadkach dopuszczalne 1-2 błędy lub niejasności), stosowanie wiedzy i umiejętności do analizy, oceny i rozwiązywania problemów związanych z danym obszarem

6

celujący

pogłębione umiejętności i wiadomości, samodzielne rozumowanie i wnioskowanie, biegłość w stosowaniu wiedzy i umiejętności do analizy, oceny i rozwiązywania problemów, także tych wykraczających poza obszar objęty danym wymaganiem, rozpoznawanie różnorodnych perspektyw i dylematów wiążących się z danym obszarem


 

B. Oczekiwane wyniki nauczania - wiadomości i umiejętności, które powinni opanować uczniowie

Poniżej zamieszczono zestawienie oczekiwanych rezultatów nauczania w odniesieniu do kolejnych rozdziałów i zajęć KOSS. Wiadomości i umiejętności odpowiadają bezpośrednio wymaganiom szczegółowym zawartym w podstawie programowej kształcenia ogólnego do przedmiotu wiedza o społeczeństwie. Te wymagania zawarte w PPOK, które nie znalazły się w tym zestawieniu, odnoszą się do tematów omawianych w części drugiej podręcznika.

  

ROZDZIAŁ I. PODSTAWOWE UMIEJĘTNOŚCI OBYWATELSKIE

 

Podstawowe umiejętności w grupie. Uczeń:

Lekcje

1.     omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie (np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, we wspólnym działaniu);

I.1

I.2

I.3

2.     wymienia i stosuje podstawowe sposoby podejmowania wspólnych decyzji;

I.4

I.5

3.     przedstawia i stosuje podstawowe sposoby rozwiązywania konfliktów w grupie i między grupami;

I.3

I.5

4.     wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się przeciwstawić.

I.3

 

ROZDZIAŁ II. CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE

 

Życie społeczne. Uczeń:

Lekcje

1.     podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot; charakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy;

II.1
II.4 

2.     wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności i zaufania;

II.2
II.3

3.     charakteryzuje życie szkolnej społeczności, w tym rolę samorządu uczniowskiego; wyjaśnia, na czym polega przestrzeganie praw ucznia;

II.4

4.     rozpoznaje role społeczne, w których występuje, oraz związane z nimi oczekiwania;

II.1
II.2
II.3

 

5.     wyjaśnia, jak tworzą się podziały w grupie i w społeczeństwie (np. na „swoich” i „obcych”) i podaje możliwe sposoby przeciwstawiania się przejawom nietolerancji.

II.1
II.2

 

Współczesne społeczeństwo polskie. Uczeń: 

1.     charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i style życia;

II.1
II.5

2.     omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie zebranych informacji);

II.5

 

3.     przedstawia wybrany problem społeczny ważny dla młodych mieszkańców swojej miejscowości i rozważa jego możliwe rozwiązania.

II.5

 

 

ROZDZIAŁ III. SAMORZĄD LOKALNY

  

Samorządy i ich znaczenie. Uczeń:

Lekcje

1.     uzasadnia potrzebę samorządności w państwie demokratycznym i podaje przykłady działania samorządów zawodowych i samorządów mieszkańców;

III.1

2.     wyjaśnia, na czym polegają zasady decentralizacji i pomocniczości; odnosi je do przykładów z życia własnego regionu i miejscowości.

III.1

III.6

Gmina jako wspólnota mieszkańców. Uczeń: 

1.     przedstawia podstawowe informacje o swojej gminie, wydarzenia i postaci z jej dziejów;

III.1

2.     wymienia najważniejsze zadania samorządu gminnego i wykazuje, jak odnosi się to do jego codziennego życia;

III.2

III.3

3.     przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym podejmowania decyzji w sprawie budżetu;

III.4

III.5

III.7

4.     nawiązuje kontakt z lokalnymi instytucjami publicznymi i organizacjami pozarządowymi oraz podejmuje współpracę z jedną z nich (na miarę swoich możliwości);

III.2

III.3

III.4

5.     pisze podanie, krótki list w sprawie publicznej i wypełnić prosty druk urzędowy;

III.3

III.6

6.     odwiedza urząd gminy i dowiaduje się, w jakim wydziale można załatwić wybrane sprawy.

III.3

Samorząd powiatowy i wojewódzki. Uczeń: 

1.     przedstawia sposób wybierania samorządu powiatowego i wojewódzkiego oraz ich przykładowe zadania;

III.1
III.3
III.5

2.     porównuje - na wybranych przykładach - zakres działania samorządu wojewódzkiego z zakresem działania wojewody;

III.1
III.3

3.     przygotowuje plakat, folder, stronę internetową lub inny materiał promujący gminę, okolicę lub region.

III.1

 

ROZDZIAŁ IV. ZASADY DEMOKRACJI

 

Państwo i władza demokratyczna. Uczeń:

Lekcje

1.     wymienia podstawowe cechy i funkcje państwa oraz wyjaśnia, czym jest władza państwowa;

IV.1

2.     wskazuje różnice w sytuacji obywatela w ustroju demokratycznym, autorytarnym i totalitarnym;

IV.1

3.     wyjaśnia zasady: większości, pluralizmu i poszanowania praw mniejszości w państwie demokratycznym;

IV.2

4.     wskazuje najważniejsze tradycje demokracji (antyczna, europejska, amerykańska, polska);

IV.4
IV.5

5.     porównuje demokrację bezpośrednią z przedstawicielską oraz większościową z konstytucyjną (liberalną);

IV.2

6.     wyjaśnia, czym są prawa człowieka, i uzasadnia ich znaczenie we współczesnej demokracji;

IV.2

7.     rozważa i ilustruje przykładami zalety i słabości demokracji.

IV.3
IV.6

 

ROZDZIAŁ V. AKTYWNOŚĆ OBYWATELSKA

 

Być obywatelem. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, nadanie obywatelstwa);

V.1

2.     podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania polskiego obywatelstwa;

V.1

3.     przedstawia cechy dobrego obywatela; odwołując się do historycznych i współczesnych postaci, wykazuje znaczenie postaw i cnót obywatelskich.

V.1

V.2

Udział obywateli w życiu publicznym. Uczeń: 

1.     przedstawia główne podmioty życia publicznego (obywatele, zrzeszenia obywatelskie, media, politycy i partie, władza, instytucje publiczne, biznes itp.) i pokazuje, jak współdziałają i konkurują one ze sobą w życiu publicznym;

V.3

2.     uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad etycznych w życiu publicznym i podaje przykłady skutków ich łamania;

V.2

V.3

3.     przedstawia przykłady działania organizacji pozarządowych i społecznych (od lokalnych stowarzyszeń do związków zawodowych i partii politycznych) i uzasadnia ich znaczenie dla obywateli;

V.4

4.     wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym;

V.3
V.4

5.     opracowuje - indywidualnie lub w zespole - projekt uczniowski dotyczący rozwiązania jednego z problemów społeczności szkolnej lub lokalnej i w miarę możliwości go realizuje (np. jako wolontariusz).

V.3

Środki masowego przekazu. Uczeń: 

1.     omawia funkcje i wyjaśnić znaczenie środków masowego przekazu w życiu obywateli;

V.6

V.7

2.     charakteryzuje prasę, telewizję, radio, internet jako środki masowej komunikacji i omawia wybrany tytuł, stację czy portal ze względu na specyfikę przekazu i odbiorców;

V.7

3.     wyszukuje w mediach wiadomości na wskazany temat; wskazuje różnice między przekazami i odróżnia informacje od komentarzy; krytycznie analizuje przekaz reklamowy;

V.7

4.      uzasadnia, posługując się przykładami, znaczenie opinii publicznej we współczesnym świecie; odczytuje i interpretuje wyniki wybranego sondażu opinii publicznej.

 V.6

Wyborcy i wybory. Uczeń: 

1.     przedstawia argumenty przemawiające za udziałem w wyborach lokalnych, krajowych i europejskich;

V.5

2.     wymienia zasady demokratycznych wyborów i stosuje je w głosowaniu w szkole;

V.5

3.     wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze;

V.5

4.     krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.

V.5

 

ROZDZIAŁ VI. NARÓD I PATRIOTYZM

 

Naród i mniejszości narodowe. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia, co oznacza dla ciebie być Polakiem (lub członkiem innej wspólnoty narodowej) i czym obywatelstwo różni się od narodowości;

VI.1

2.     wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja;

VI.2

3.     wymienia mniejszości narodowe i etniczne oraz grupy migrantów (w tym uchodźców) żyjące obecnie w Polsce i przedstawia przysługujące im prawa; na podstawie samodzielnie zebranych materiałów charakteryzuje jedną z tych grup (jej historię, kulturę, obecną sytuację);

VI.2

4.     wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za granicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.

VI.1

Patriotyzm dzisiaj. Uczeń: 

1.     wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, i omawia te więzi na własnym przykładzie;

VI.3

2.     uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności światowej;

VI.3

3.     wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według ciebie jest patriotyzm; porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;

VI.3

4.     wykazuje, odwołując się do Holokaustu oraz innych zbrodni przeciw ludzkości, do jakich konsekwencji prowadzić może skrajny nacjonalizm;

VI.4

5.     rozważa, odwołując się do historycznych i współczesnych przykładów, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami.

VI.1

VI.2
VI.3

VI.4

  

ROZDZIAŁ VII. USTRÓJ DEMOKRATYCZNY W POLSCE

 

Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej;

VII.1

 

2.     omawia najważniejsze zasady ustroju Polaki (suwerenność narodu, podział władzy, rządy prawa, pluralizm);

VII.2

3.     korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, omawia podstawowe prawa i wolności w niej zawarte;

VII.3

4.     wyszukuje w środkach masowego przekazu i analizuje przykład patologii publicznej w Polsce.

VII.4

System wyborczy i partyjny. Uczeń: 

1.     wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, różnice między systemem dwupartyjnym a systemem wielopartyjnym;

VII.4
VIII.1

2.     wskazuje, odwołując się do wybranych przykładów, różnice między systemem dwupartyjnym a systemem wielopartyjnym;

VII.4

3.     wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.

VII.4

  

ROZDZIAŁ VIII. PARLAMENT, PREZYDENT I RZĄDY

 

Władza ustawodawcza w Polsce. Uczeń:

Lekcje

1.     przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw;

VIII.1

 

2.     sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie.

VIII.1

Władza wykonawcza. Uczeń:  

1.     wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;

VIII.2

2.     wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski; podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania wybranych ministerstw;

VIII.2

3.     wymienia zadania administracji rządowej i podaje przykłady jej działań;

VIII.3

4.     wyjaśnia, co to jest służba cywilna i jakimi zasadami powinien się kierować urzędnik państwowy.

VIII.3

Władza sądownicza. Uczeń: 

1.     przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których działają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność), i przykłady spraw, którymi się zajmują;

VIII.4

2.     wyjaśnia, czym zajmują się Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu.

VIII.4

  

ROZDZIAŁ IX. POLSKA W ŚWIECIE, POLSKA W EUROPIE

 

Relacje Polski z innymi państwami. Uczeń:

Lekcje

1.     przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje z sąsiadami);  

IX.1

 

2.     charakteryzuje politykę obronną Polski, członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych;

IX.2

3.     przedstawia relacje Polski z wybranym państwem na podstawie samodzielnie zebranych informacji;

IX.1

4.     wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty.

IX.1

Integracja europejska. Uczeń: 

1.     przedstawia cele i etapy integracji europejskiej (traktaty rzymskie, traktaty z Maastricht, Nicei, Lizbony);

IX.3

2.     wyjaśnia, czym zajmują się najważniejsze instytucje Unii Europejskiej (Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Parlament Europejski, Komisja Europejska);

IX.4

3.     wyjaśnia, jak w Unii Europejskiej realizowane są zasady pomocniczości i solidarności;

IX.3

4.     wyjaśnia, skąd pochodzą środki finansowe w budżecie unijnym i na co są przeznaczane;

IX.4

5.     wskazuje na mapie członków Unii Europejskiej i uzasadnia swoją opinię na temat jej dalszej integracji i rozszerzania.

IX.3

Polska w Unii Europejskiej. Uczeń: 

1.     przedstawia prawa i obowiązki wynikające z posiadania obywatelstwa Unii Europejskiej;

IX.5

2.     wyszukuje informacje na temat korzystania ze środków unijnych przez polskich obywateli, przedsiębiorstwa i instytucje;

IX.5

3.     formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii Europejskiej, odwołując się do przykładów z własnego otoczenia i całego kraju.

IX.5

  

ROZDZIAŁ X. JEDEN ŚWIAT, WIELE PROBLEMÓW

 

Współpraca i konflikty międzynarodowe. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia, czym zajmują się ONZ, jej najważniejsze organy (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny) i wybrane organizacje międzynarodowe);  

X.1

 

2.     wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów międzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego z nich;

X.1
X.3

Problemy współczesnego świata. Uczeń: 

1.     porównuje sytuację w państwach globalnego Południa i globalnej Północy i wyjaśnia na przykładach, na czym polega ich współzależność;

X.2
X.4

2.     uzasadnia potrzebę pomocy humanitarnej i angażuje się (w miarę swoich możliwości) w działania instytucji (także pozarządowych), które ją prowadzą;

X.2
X.4

3.     wyjaśnia, odwołując się do przykładów, na czym polega globalizacja w sferze kultury, gospodarki i polityki; ocenia jej skutki;

X.4

4.     rozważa, jak twoje zachowania mogą wpływać na życie innych ludzi w sferze kultury, gospodarki i polityki; ocenia jej skutki;

X.4

5.     ocenia sytuację imigrantów i uchodźców we współczesnym świecie;

X.4

6.     wyjaśnia, co to jest terroryzm i w jaki sposób próbuje się go zwalczać.

X.3

  

ROZDZIAŁ XI. CZŁOWIEK W GOSPODARCE RYNKOWEJ

 

Praca i przedsiębiorczość. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia na przykładach z życia własnej rodziny, miejscowości i całego kraju, w jaki sposób praca i przedsiębiorczość pomagają w zaspokajaniu potrzeb ekonomicznych;  

XI.1

 

2.     przedstawia cechy i umiejętności człowieka przedsiębiorczego; bierze udział w przedsięwzięciach społecznych, które pozwalają je rozwinąć;

XI.1

3.     stosuje w praktyce podstawowe zasady organizacji pracy (ustalenie celu, planowanie, podział zadań, harmonogram, ocena efektów).

XI.1

Gospodarka rynkowa. Uczeń: 

1.     przedstawia podmioty gospodarcze (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, państwo) i związki między nimi;

XI.2
XII.1
XII.2

2.     podaje przykłady racjonalnego i nieracjonalnego gospodarowania; stosuje zasady racjonalnego gospodarowania w odniesieniu do własnych zasobów (np. czasu, pieniędzy);

XI.2
XI.4
XII.1

3.     charakteryzuje gospodarkę rynkową (prywatna własność, swoboda gospodarowania, konkurencja, dążenie do zysku, przedsiębiorczość);

XI.3
XII.2

4.     wyjaśnia działanie prawa podaży i popytu oraz ceny jako regulatora rynku; analizuje rynek wybranego produktu i wybranej usługi.

XI.3
XII.4

Pieniądz i banki. Uczeń: 

1.     przedstawia na przykładach funkcje i formy pieniądza w gospodarce rynkowej;

XI.4

2.     wyjaśnia, czym zajmują się: bank centralny, banki komercyjne, giełda papierów wartościowych;

XI.4

3.     wyszukuje i zestawia ze sobą oferty różnych banków (konta, lokaty, kredyty, fundusze inwestycyjne); wyjaśnia, na czym polega oszczędzanie i inwestowanie.

XI.4
XII.1

Gospodarka w skali państwa. Uczeń: 

1.     wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy, inflacja, recesja; interpretuje dane statystyczne na ten temat;

XI.5

2.     wymienić najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnić, co to jest budżet państwa;

XI.5

3.     przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT) i oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.

XI.5

  

ROZDZIAŁ XII. EKONOMIA W TWOIM ŻYCIU

 

Gospodarstwo domowe. Uczeń:

Lekcje

1.     wyjaśnia na przykładach, jak funkcjonuje gospodarstwo domowe  

XII.1

 

2.     wymienia główne dochody i wydatki gospodarstwa domowego; układa jego budżet;

XII.1

3.     przygotowuje budżet konkretnego przedsięwzięcia z życia ucznia, klasy, szkoły; rozważa wydatki i źródła ich finansowania;

XII.1

4.     wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.

XII.1

Przedsiębiorstwo i działalność gospodarcza. Uczeń: 

1.     wyjaśnia, na czym polega prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej;

XII.2

2.     wyjaśnia, jak działa przedsiębiorstwo, i obliczyć na prostym przykładzie przychód, koszty, dochód i zysk;

XII.2

3.     wskazuje główne elementy działań marketingowych (produkt, cena, miejsce, promocja) i wyjaśnia na przykładach ich znaczenie dla przedsiębiorstwa i konsumentów;

XII.2

4.     przedstawia główne prawa i obowiązki pracownika; wyjaśnia, czemu służą ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

XII.4

Wybór szkoły i zawodu. Uczeń: 

1.     zaplanuje dalszą edukację (w tym wybór szkoły ponadgimnazjalnej), uwzględniając własne preferencje i predyspozycje;

XII.4

2.     wyszukuje informacje o możliwościach zatrudnienia na lokalnym, regionalnym i krajowym rynku pracy (urzędy pracy, ogłoszenia, internet);

XII.4

3.     sporządza życiorys i list motywacyjny;

XII.4

4.     wskazać główne przyczyny bezrobocia w swojej miejscowości, regionie i Polsce; ocenić jego skutki.

XII.4

Etyka w życiu gospodarczym. Uczeń: 

1.     przedstawia zasady etyczne, którymi powinni się kierować pracownicy i pracodawcy; wyjaśnia, na czym polega społeczna odpowiedzialność biznesu;

XII.5

2.     podaje przykłady zjawisk z szarej strefy w gospodarce i poddaje je ocenie;

XII.5

3.     wyjaśnia mechanizm korupcji i ocenia skutki tego zjawiska dla gospodarki.

XII.5