Plan wynikowy

 

 

 

 

 

Dział programu nauczania

Numer i temat lekcji

Wymagania konieczne

(ocena dopuszczająca)

Wymagania podstawowe (ocena dostateczna)

Wymagania rozszerzające

(ocena dobra)

Wymagania dopełniające

(ocena bardzo dobra)

Wymagania wykraczające (ocena celująca)

 

1

2

3

4

5

6

7

 

I. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka

 

1. Poziomy organizacji ciała człowieka

Uczeń:

- wyjaśnia terminy: komórka, tkanka

- wymienia rodzaje tkanek

- podaje przykłady narządów

- wymienia układy narządów budujące organizm człowieka

Uczeń:

- prowadzi obserwacje mikroskopowe tkanek

- wykonuje i opisuje rysunki preparatów  tkanek oglądanych pod mikroskopem

- wymienia tkanki wchodzące w skład wybranych  narządów

- podaje funkcje poszczególnych układów narządów budujących organizm człowieka

Uczeń:

- wykazuje związek budowy tkanek z pełnionymi przez nie funkcjami

- podaje przykłady współpracy między poszczególnymi układami narządów

- wymienia kolejne poziomy organizacji ciała człowieka

- definiuje organizm człowieka jako współpracujące ze sobą układy narządów

Uczeń:

- dowodzi hierarchicznej budowy organizmu człowieka

- wykazuje  konieczność współpracy układów narządów budujących organizm

- przygotowuje mapę mentalną dotyczącą hierarchicznej budowy organizmu człowieka

Uczeń:

- wskazuje układy narządów pełniące funkcje nadrzędne w stosunku do innych układów

- wyjaśnia na przykładach, na czym polega nadrzędna rola układu nerwowego i hormonalnego wobec innych układów narządów

 

 

2. Stan równowagi środowiska wewnętrzne-go organizmu

 

 

- wyjaśnia termin homeostaza

- omawia znaczenie homeostazy dla przetrwania organizmów w środowisku

- podaje przykłady chorób będących wynikiem zaburzeń homeostazy

- wymienia mechanizmy regulujące homeostazę i określa ich rolę w utrzymaniu homeostazy

- podaje wybrane parametry krwi podlegające mechanizmom regulującym (poziom glukozy, zawartość fibrynogenu)

- korzystając ze schematu, wymienia narządy biorące udział w regulacji temperatury ciała człowieka

- odczytuje z wyników badań laboratoryjnych krwi i moczu przykłady parametrów zapewniających prawidłowe funkcjonowanie organizmu człowieka

- wskazuje odchylenia od normy parametrów krwi i moczu

- przewiduje skutki odchyleń wybranych parametrów krwi i moczu

- omawia mechanizm termoregulacji

 

- uzasadnia konieczność współpracy układów narządów w utrzymaniu homeostazy

- omawia szczególną rolę układów: nerwowego, hormonalnego i krwionośnego w utrzymaniu homeostazy

- korzysta z różnych źródeł informacji, aby podać inne niż zamieszczone w podręczniku przykłady stałych parametrów wewnątrzustrojowych

 

- objaśnia, na czym polega współpraca układów kontrolno-
- koordynujących z
 układami wykonawczymi

 

3. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu I

 

 

 

 

 

II. Odżywianie

 

 

1. Składniki pokarmu

 

 

 

 

 

 

- dokonuje podziału składników pokarmowych na organiczne i nieorganiczne

- określa rolę składników pokarmowych w organizmie człowieka

- podaje źródła składników pokarmowych w pokarmach

- podaje skutki niedoboru składników pokarmowych

- omawia budowę związków organicznych

- wskazuje kryterium podziału białek na pełno- i niepełnowartościowe

- omawia znaczenie tzw. węglowodanów niedostępnych

- projektuje i wypełnia tabelę zawierającą informacje na temat witamin rozpuszczalnych w wodzie i w tłuszczach

- wyjaśnia terminy: pierwiastki biogenne, makroelementy, mikroelementy

- odczytuje z diagramu zawartość pierwiastków w organizmie człowieka

 

- planuje i przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność skrobi w produktach spożywczych

- wyjaśnia termin związki egzogenne i podaje przykłady takich związków

- wymienia pokarmy będące źródłem związków egzogennych

- uzasadnia konieczność spożywania związków egzogennych

- podaje rolę oraz źródła makro- i mikroelementów

- wyciąga wnioski z analizy składu pierwiastkowego organizmu człowieka

- podaje właściwości węgla, z których wynika jego obecność we wszystkich związkach organicznych

- określa, które składniki pokarmów pełnią funkcję budulcową, energetyczną i regulacyjną

- planuje i wykonuje doświadczenia wykazujące obecność białek, tłuszczów, wody i cukrów prostych w pokarmach

 

2. Budowa i funkcjono-wanie układu pokarmowe-go

 

- wymienia i wskazuje na planszy narządy wchodzące w skład układu pokarmowego

- podaje rolę poszczególnych narządów układu pokarmowego

- wskazuje na planszy gruczoły trawienne i podaje ich rolę w trawieniu pokarmów

 

- wyjaśnia różnice między przemianą fizyczną a chemiczną pobranego pokarmu

- wskazuje miejsca przemian fizycznych i chemicznych pobranego pokarmu

- wykazuje związek budowy narządów układu pokarmowego z pełnionymi przez nie funkcjami

- wyjaśnia, na czym polega enzymatyczny rozkład białek, tłuszczów i cukrów

- przedstawia kolejne etapy trawienia białek, tłuszczów i cukrów oraz wskazuje miejsca tych przemian

- wyjaśnia rolę wątroby i trzustki w procesach trawienia

- analizuje model budowy zęba

 

- planuje i przeprowadza doświadczenie ilustrujące proces emulgacji tłuszczu

- wyjaśnia, dlaczego wątrobę uważa się za centrum metaboliczne organizmu

 

- prowadzi obserwacje mikroskopowe błony śluzowej jelita cienkiego

- przygotowuje i prezentuje informacje dowodzące, że  trzustka jest narządem dualistycznym

 

 

3. Zasady prawidłowe-go żywienia

- wyjaśnia termin dieta podstawowa

- podaje przyczyny i skutki nadwagi oraz niedowagi

- analizuje swoją dietę z ostatniego tygodnia oraz wskazuje jej wady i zalety

- podaje przykłady różnych diet oraz wskazuje ich wady i zalety

- wyjaśnia termin wartość energetyczna pokarmu

- wskazuje czynniki mające wpływ na utrzymanie prawidłowego bilansu energetycznego organizmu

- analizuje piramidę zdrowego żywienia i wyciąga wnioski dotyczące własnego odżywiania się

- oblicza swoje dzienne zapotrzebowanie na energię

- oblicza swoje BMI i na jego podstawie ocenia masę swojego ciała,

- wykazuje związek nieprawidłowego odżywiania się z nadwagą i niedowagą oraz innymi dolegliwościami

- układa dla siebie dzienny jadłospis zgodny z podstawowymi zasadami zrównoważonej diety

 

- omawia przyczyny i skutki zaburzeń łaknienia (anoreksja i bulimia)

- wyjaśnia, jakie mogą być konsekwencje diety pozbawionej całkowicie białek zwierzęcych

- wyjaśnia, dlaczego należy spożywać błonnik

 

- przygotowuje prezentację na temat metod obróbki i konserwowania żywności zapewniających zachowanie maksymalnej zawartości witamin

 

4. Choroby układu pokarmowe-go

 

- wymienia choroby układu pokarmowego

- wymienia czynniki sprzyjające rozwojowi próchnicy zębów

- podaje sposoby unikania próchnicy zębów

-podaje przyczyny i objawy zatruć pokarmowych

- wykazuje związek między zatruciami pokarmowymi a brakiem zachowania podstawowych zasad higieny

- podaje przykłady bakterii wywołujących zatrucia pokarmowe oraz podaje zasady profilaktyki

- wymienia czynniki mające wpływ na rozwój choroby wrzodowej

- uzasadnia konieczność poddawania się szczepieniom przeciwko WZW

 

- objaśnia istotę choroby wrzodowej oraz sposób jej zdiagnozowania

- wymienia choroby wywołane przez robaki pasożytnicze (płaskie i obłe)

- wymienia sposoby zakażania się wirusami wywołującymi choroby wątroby

 

- projektuje i wypełnia tabelę zawierającą informacje na temat chorób wywołanych przez robaki pasożytnicze, ich objawów, sposobów zakażania i profilaktyki

- konstruuje drzewo decyzyjne na temat podejmowania świadomych działań służących zachowaniu układu pokarmowego w dobrej kondycji

- prowadzi obserwacje mikroskopowe larw tasiemców

- omawia cykle rozwojowe wybranych robaków pasożytniczych

 

5. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu II

 

 

 

 

 

III. Oddychanie

1. Budowa i rola układu oddechowe-

go

- wymienia części układu oddechowego (drogi oddechowe, właściwe narządy wymiany gazowej)

- wskazuje na planszy narządy budujące drogi oddechowe

- podaje funkcje układu oddechowego

- objaśnia, na czym polega oddychanie komórkowe tlenowe

- wykazuje związek między budową narządów tworzących drogi oddechowe a pełnionymi przez nie funkcjami

- charakteryzuje budowę płuc

- wskazuje mięśnie oddechowe i omawia ich rolę

- zapisuje za pomocą słownego równania chemicznego przebieg reakcji oddychania tlenowego

- wskazuje substraty i produkty oddychania tlenowego

- omawia udział krtani w powstawaniu głosu

- wykazuje związek budowy pęcherzyków płucnych z dyfuzją gazów oddechowych

- wyjaśnia rolę opłucnej

- omawia rolę nagłośni oraz zasadę jej działania

- wskazuje lokalizację zatok przynosowych oraz omawia ich rolę

 

- przeprowadza obserwację mikroskopową pęcherzyków  płucnych

- wskazuje tkanki budujące narządy w układzie oddechowym

 

2. Mechanizm wentylacji płuc

- wyjaśnia termin wentylacja płuc

- podaje liczbę oddechów na minutę

- wymienia czynniki, które mają wpływ na szybkość wentylacji płuc

- wskazuje miejsca wymiany gazowej

- wykonuje pomiary klatki piersiowej podczas wdechu i wydechu

- omawia, na czym polega wymiana gazowa w płucach i tkankach

- wykazuje związek między układem krwionośnym a oddechowym

- analizuje skład powietrza wdychanego i wydychanego

- podaje wartość całkowitej pojemności płuc

- wymienia czynniki mające wpływ na pojemność płuc

- wyjaśnia rolę mięśni oddechowych w procesie wentylacji płuc

- uzasadnia, dlaczego wdech jest aktem czynnym, a wydech – biernym

- omawia udział krwi w transporcie gazów oddechowych

- wskazuje lokalizację ośrodka oddechowego oraz omawia mechanizm jego działania

 

- wyjaśnia zależność między wymianą gazową a oddychaniem komórkowym

- planuje, przeprowadza i dokumentuje doświadczenie wykazujące obecność dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu

- przedstawia skład powietrza wdychanego i wydychanego w formie diagramu słupkowego

- omawia przyczyny i skutki choroby dekompresyjnej i wysokogórskiej

 

3. Choroby układu oddechowe-

go

- wymienia czynniki wpływające na prawidłowy stan i funkcjonowanie układu oddechowego

- wymienia choroby bakteryjne, wirusowe, zawodowe i o podłożu alergicznym

- podaje przykłady źródeł zakażania się chorobami układu oddechowego

- wymienia rodzaje zanieczyszczeń powietrza oraz ich wpływ na układ oddechowy

- omawia związek między trybem życia a stanem układu oddechowego

- określa wpływ palenia biernego i czynnego na organizm człowieka

- podaje sposoby zapobiegania chorobom układu oddechowego

- uzasadnia, dlaczego nie należy lekceważyć przeziębienia

- omawia znaczenie badania radiologicznego

- objaśnia znaczenie szczepień w profilaktyce chorób układu oddechowego

- korzysta z różnych źródeł informacji

 

- konstruuje drzewo decyzyjne na temat „Palić czy nie palić?”

- podejmuje i uzasadnia świadome decyzje dotyczące działań mających na celu zachowanie układu oddechowego w dobrej kondycji

- na podstawie różnych źródeł informacji wyjaśnia znaczenie próby tuberkulinowej i interpretuje jej wyniki

- przygotowuje w formie prezentacji materiały informacyjne przeznaczone dla kilkunastoletniego odbiorcy na temat skutków palenia tytoniu

 

4. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu III

 

 

 

 

 

IV. Krążenie

1. Budowa i funkcjono-wanie układu krwionośne-

go

- wymienia narządy budujące układ krwionośny

- wymienia rodzaje naczyń krwionośnych oraz podaje ich funkcje

- wskazuje położenie serca, określa jego wielkość i kształt

- wymienia obiegi krwi i podaje ich rolę

- dokonuje pomiaru tętna i ciśnienia tętniczego

- interpretuje wyniki pomiarów tętna i ciśnienia tętniczego

- omawia związek między prawidłową pracą serca a tętnem i ciśnieniem

- omawia związek między budową naczyń krwionośnych a pełnionymi przez nie funkcjami

- wyjaśnia na schemacie przepływ krwi w obiegu małym i dużym

- omawia budowę serca

- wskazuje położenie i rolę zastawek w sercu

- omawia rolę krążenia wieńcowego

- omawia cykl pracy serca

- wskazuje najistotniejsze różnice między krążeniem płucnym a ustrojowym

- rozróżnia na preparacie mikroskopowym tętnicę i żyłę

 

 

 

 

 

- wyjaśnia rolę ośrodków automatyzmu pracy serca

- planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wysiłku fizycznego na tętno i ciśnienie krwi

- wskazuje badanie EKG jako źródło wiedzy o stanie i pracy serca

- wyjaśnia genezę tonów w pracy serca

- wyjaśnia i wskazuje na planszy drogę, którą musi przebyć glukoza wraz z krwią od jelita cienkiego do mięśnia dwugłowego ramienia

 

2. Składniki krwi i ich funkcje

- podaje funkcje krwi

- wymienia główne składniki krwi i podaje ich rolę

- wyjaśnia terminy: osocze, surowica, fibrynogen

 

- uzasadnia, że krew jest tkanką łączną płynną

- rozpoznaje w obrazie mikroskopowym składniki morfotyczne krwi

- wykazuje związek budowy krwinek z pełnionymi przez nie funkcjami

- analizuje i interpretuje wyniki badania krwi

- uzasadnia, że krew jest bezcennym lekiem

- podaje znaczenie banków krwi

- wykazuje pozytywną postawę jako przyszły dawca krwi

 

- konstruuje i wypełnia tabelę zawierającą informacje na temat erytrocytów, płytek krwi i leukocytów

- omawia, korzystając ze schematu, mechanizm transportu tlenu i dwutlenku węgla przez hemoglobinę

- objaśnia podstawy wyodrębnienia czterech głównych grup krwi i czynnika Rh

- uzasadnia, że transfuzja jest zabiegiem ratującym życie w przypadku znacznej utraty krwi

- przedstawia możliwości przetaczania różnych grup krwi

 

 

 

 

- przedstawia na schemacie mechanizm krzepnięcia krwi

- uzasadnia przydatność wiedzy o grupach krwi i czynniku Rh w życiu człowieka

- objaśnia istotę konfliktu serologicznego po niewłaściwie przeprowadzonej transfuzji i podczas ciąży

- uzasadnia znaczenie badań parametrów krwi w diagnostyce wielu chorób

- przygotowuje mapę skojarzeń dotyczącą budowy krwi

- wykonuje modele składników morfotycznych krwi

- wyjaśnia, co to jest hematokryt, podaje jego prawidłowe wartości oraz znaczenie w diagnostyce chorób krwi

- omawia istotę i znaczenie badania OB

 

3. Budowa i funkcjono-wanie układu limfatyczne-go

- wymienia elementy układu limfatycznego

- wskazuje na planszy położenie narządów limfatycznych

- wymienia funkcje układu limfatycznego

 

 

- wymienia funkcje narządów limfatycznych

- omawia mechanizm powstawania limfy

- porównuje skład osocza krwi i limfy

- omawia związek między układem limfatycznym a układem krwionośnym

- wskazuje na planszach miejsca połączenia układu limfatycznego z krwionośnym

 

 

- podaje podobieństwa i różnice między układem krwionośnym a limfatycznym

- omawia funkcje narządów limfatycznych

- projektuje i uzupełnia tabelę zawierającą informacje na temat budowy, położenia i funkcji poszczególnych narządów limfatycznych

 

- wykazuje związek budowy narządów limfatycznych z pełnionymi przez nie funkcjami

- charakteryzuje budowę sieci naczyń układu limfatycznego

- uzasadnia, że grasica jest narządem należącym do trzech układów: limfatycznego, odpornościowego i hormonalnego

- udowadnia, na przykładzie limfy płynącej z jelita cienkiego, że limfa nie ma jednakowego składu

 

4. Choroby układu krążenia

- wymienia czynniki mające wpływ na prawidłowe funkcjonowanie

układu krążenia

- wymienia choroby układu krążenia

- wyjaśnia znaczenie terminu nadciśnienie tętnicze

- charakteryzuje przyczyny, przebieg i skutki chorób układu krążenia

- podejmuje decyzje mające na celu zachowanie układu krążenia w dobrej kondycji

 

- odróżnia tzw. cholesterol dobry od złego

- uzasadnia zależność  między obecnością cholesterolu LDL a miażdżycą

- wymienia inne (niż cholesterol) czynniki zwiększające ryzyko zmian miażdżycowych

- wykazuje związek między trybem życia a stanem układu krążenia

 

 

 

- omawia sposoby leczenia choroby wieńcowej (angioplastyka i by-passy)

- omawia znaczenie koronarografii w diagnostyce chorób serca

- opracowuje zasady postępowania w profilaktyce chorób układu krążenia

- omawia rodzaje krwotoków oraz organizuje pokaz udzielania pierwszej pomocy w takich sytuacjach

 

5. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu IV

 

 

 

 

 

V. Odporność

1. Budowa i funkcjono-wanie układu odporno-ściowego

- wymienia elementy układu odpornościowego

- podaje rodzaje odporności (swoista i nieswoista)

- omawia znaczenie szczepień ochronnych w profilaktyce chorób

- analizuje kalendarz obowiązkowych szczepień

 

- wyjaśnia termin antygen

- uzasadnia, że elementy układu odpornościowego należą jednocześnie do innych układów narządów

- wymienia mechanizmy zapewniające odporność nieswoistą

- przedstawia kryteria podziału odporności swoistej na czynną i bierną oraz naturalną i sztuczną

- tworzy mapę skojarzeń dotyczącą rodzajów odporności

- omawia mechanizm działania komórek układu odpornościowego (limfocytów i makrofagów)

- dostrzega różnice między działaniem makrofagów i limfocytów B

- przedstawia kolejne linie obrony organizmu zagrożonego wniknięciem antygenu

- omawia związek między budową przeciwciała a jego działaniem

- wyjaśnia znaczenie autoantygenów (HLA) dla organizmu

- wskazuje cechy różniące surowicę odpornościową i szczepionkę

- uzasadnia konieczność współdziałania mechanizmów odporności swoistej i nieswoistej w zwalczaniu antygenów

 

- przygotowuje i przedstawia informacje na temat szczepień nieobowiązkowych

- przedstawia sytuacje wymagające zastosowania surowicy odpornościowej

 

2. Zaburzenia czynności układu odporno-

ściowego. Przeszczepy

- podaje przykłady zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego

- wyjaśnia terminy: alergia i alergen

- wyjaśnia znaczenie wykonywania testów alergicznych

- wymienia sposoby zakażenia się HIV

 

- wyjaśnia termin: choroby z autoagresji

- dokonuje podziału czynników wywołujących niedobory odporności na wrodzone i nabyte

- wykazuje świadomość, że transplantacja może być czasem jedynym i skutecznym zabiegiem ratującym życie

- omawia obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące pobierania tkanek i narządów do przeszczepów

- podaje przykłady chorób z autoagresji i ich objawy

- objaśnia mechanizm powstawania alergii

- wyjaśnia, dlaczego organizm biorcy odrzuca przeszczepione tkanki i narządy

- wymienia sposoby postępowania mające na celu zwiększenie szans na przyjęcie przeszczepu

- podejmuje świadomą decyzję o woli oddania tkanek i narządów po swojej śmierci

 

- opracowuje zalecenia służące zachowaniu układu odpornościowego w dobrej kondycji

- projektuje i wykonuje ulotkę zawierającą najważniejsze informacje na temat zakażenia HIV i choroby AIDS

- przygotowuje i wygłasza referat na temat alergii

 

3. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu V

 

 

 

 

 

VI. Wydalanie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Budowa i funkcjono-wanie układu wydalnicze-

go

- wymienia zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii

- wymienia narządy biorące udział w usuwaniu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii

- wymienia narządy układu wydalniczego i wskazuje je na planszy

 

 

 

- wyjaśnia terminy: metabolizmwydalanie

- wskazuje różnicę między wydalaniem zbędnych i szkodliwych  produktów przemiany materii a usuwaniem niestrawionych resztek pokarmowych

- charakteryzuje budowę poszczególnych narządów układu wydalniczego

- wykazuje związek budowy narządów układu wydalniczego z pełnionymi przez nie funkcjami

 

 

 

- omawia budowę i działanie nefronu

- charakteryzuje procesy składające się na powstawanie moczu (filtracja, wchłanianie zwrotne)

- wykazuje, że inne narządy (skóra, płuca) wspomagają układ moczowy w funkcji wydalniczej

 

- przedstawia graficznie budowę nefronu

- wykazuje związek budowy nefronu z jego czynnościami

- sporządza tabelaryczne zestawienie składników osocza krwi, moczu pierwotnego i ostatecznego

- uzasadnia, że oddawanie moczu jest odruchem bezwarunkowym, kontrolowanym u dorosłych przez mózgowie

- wykazuje rolę układu wydalniczego w utrzymaniu homeostazy

- omawia inne funkcje nerek (wydzielniczą, osmoregulacyjną)

 

2. Choroby układu wydalnicze-

go

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- podaje przykłady chorób nerek i dróg moczowych

- wymienia najczęstsze przyczyny chorób

układu wydalniczego

- wyjaśnia, dlaczego należy dbać o higienę intymną

 

- omawia udział układu wydalniczego w utrzymaniu homeostazy

- projektuje i uzupełnia tabelę, w której znajdą się informacje na temat chorób nerek i dróg moczowych, ich przyczyn, głównych objawów i sposobów zapobiegania

- opracowuje zasady postępowania służące zachowaniu układu wydalniczego w dobrej kondycji

 

- wyjaśnia znaczenie ilościowej i jakościowej analizy moczu w diagnostyce chorób układu wydalniczego

- konstruuje drzewo decyzyjne dotyczące zachowań mających na celu zachowanie układu wydalniczego w dobrej kondycji

- dokonuje analizy wyników badania moczu

- wskazuje

składniki moczu ostatecznego będące objawem stanu chorobowego

- określa sytuację wymagającą dializy

- wyjaśnia, na czym polega zabieg dializy

- porównuje dializę z przeszczepem nerki

- uzasadnia, że przeszczep nerki może być zabiegiem umożliwiającym życie codzienne chorych

 

3. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu VI

 

 

 

 

 

VII. Ochrona

1. Budowa i funkcje skóry

- wymienia warstwy skóry (naskórek, skóra właściwa) oraz warstwę podskórną

- wymienia wytwory naskórka

 

- wymienia funkcje skóry (ochronna, termoregulacyjna, receptorowa, wydalnicza i wydzielnicza)

- omawia budowę poszczególnych warstw skóry oraz warstwy podskórnej

- wskazuje różnice w rozmieszczeniu gruczołów potowych i łojowych

- omawia budowę i funkcje wytworów naskórka

- wykazuje związek budowy skóry z jej funkcjami

- dowodzi, że odcień skóry i włosów zależy od ilości zawartej w nich melaniny

 

- prowadzi obserwacje mikroskopowe skóry i jej wytworów

- wyjaśnia, na czym polega udział skóry w procesie termoregulacji

- planuje, przeprowadza i dokumentuje doświadczenia wykazujące rolę skóry w wymianie gazowej oraz w gospodarce wodnej

 

2. Choroby skóry

- wymienia czynniki zewnętrzne wpływające na stan skóry (temperatura otoczenia, promieniowanie UV)

- wymienia choroby skóry (opryszczka wargowa, grzybice, wszawica, świerzb)

 

 

- wymienia skutki oddziaływania na skórę zbyt wysokiej i zbyt niskiej temperatury

- omawia skutki zaburzeń w funkcjonowaniu gruczołów skóry (trądzik i nadmierna potliwość)

- opracowuje zasady postępowania służące zachowaniu skóry w dobrej kondycji

- rozpoznaje zmiany na skórze wymagające konsultacji lekarskiej

- przedstawia znaczenie diagnostyki skórnej

- opracowuje zasady pielęgnacji skóry w okresie dojrzewania

- korzysta z różnych źródeł informacji dotyczących higieny skóry

 

- wykazuje związek między nadmierną ilością promieni UV a chorobami skóry i układu odpornościowego

- charakteryzuje pasożytnicze choroby skóry

- omawia przyczyny i skutki alergii skórnych

 

- organizuje pokaz udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń i odmrożeń

 

3. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu VII

 

VIII. Regulacja nerwowa

1. Podział układu nerwowego. Ośrodkowy układ nerwowy

- wymienia funkcje układu nerwowego

- wskazuje na planszy rodzaje komórek wchodzących w skład tkanki nerwowej (nerwowe i glejowe) i podaje ich rolę

- wymienia i wskazuje na modelu części mózgowia

- określa położenie rdzenia kręgowego

- wymienia narządy unerwiane przez układ somatyczny i przez układ wegetatywny

- dokonuje podziału układu nerwowego pod względem anatomicznym i czynnościowym

- wykazuje związek budowy neuronu z pełnioną funkcją i szybkością przepływu impulsu

- omawia, korzystając z modelu i planszy, budowę poszczególnych części centralnego układu nerwowego

- wykazuje konieczność ochrony centralnego układu nerwowego przed uszkodzeniami

- dokonuje podziału mózgowia pod względem rozwojowym i czynnościowym

- konstruuje tabelę zawierającą informacje na temat roli poszczególnych części mózgowia

- omawia budowę rdzenia kręgowego oraz wymienia ośrodki w nim zlokalizowane

- przedstawia na schematycznym rysunku budowę synapsy i omawia jej działanie

 

- uzasadnia konieczność występowania antagonizmu czynnościowego między częścią współczulną a przywspółczulną autonomicznego układu nerwowego

- wymienia płaty w korze mózgowej oraz ośrodki w nich zlokalizowane

- wyjaśnia, dlaczego ośrodki kierujące czynnościami wegetatywnymi nie leżą w korze mózgowej

 

2. Obwodowy układ nerwowy

- wskazuje na planszy i nazywa elementy obwodowego układu nerwowego

- wymienia rodzaje nerwów (czaszkowe i rdzeniowe)

- wymienia rodzaje odruchów (warunkowe i bezwarunkowe)

- podaje przykłady odruchów bezwarunkowych i warunkowych

- omawia budowę nerwu

- objaśnia budowę nerwów czuciowych, ruchowych i mieszanych

- wykazuje związek budowy nerwu z pełnionymi funkcjami

- wyjaśnia termin łuk odruchowy - wymienia elementy łuku odruchowego

 

- wykonuje schemat łuku odruchowego i wyjaśnia, jaką funkcję pełni każdy jego element

- wskazuje podobieństwa i różnice między odruchem bezwarunkowym a warunkowym

- przedstawia znaczenie odruchów warunkowych w życiu człowieka

- omawia mechanizm powstawania odruchu warunkowego

- planuje, przeprowadza i dokumentuje doświadczenie badające reakcję źrenic na zmianę natężenia światła

- zbiera, a następnie prezentuje informacje na temat badań prowadzonych przez Iwana Pawłowa i innych fizjologów

 

3. Choroby układu nerwowego

- wymienia choroby układu nerwowego (padaczka, zaburzenia ruchowe, czucia i czynności odruchowych)

- podaje przykłady zaburzeń psychicznych (nerwice, depresja)

- podaje przykłady pozytywnego i negatywnego oddziaływania stresu

- przedstawia sposoby radzenia sobie ze stresem

- podaje przyczyny i objawy chorób ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego

- wykazuje związek między występowaniem chorób ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego a trybem życia

- opracowuje zasady postępowania służące zachowaniu układu nerwowego i psychiki w dobrej kondycji

- w razie potrzeby korzysta z pomocy psychologa i psychiatry

- opracowuje wzorcowy rozkład zajęć gimnazjalisty w ciągu dnia z uwzględnieniem zasad higieny umysłowej

- wykazuje związek zaburzeń psychicznych ze stresem

- wymienia rodzaje stresorów oraz podaje skutki ich oddziaływania na organizm

- uzasadnia, że nerwice i depresje to skutki oddziaływania długotrwałego stresu

- ocenia własną wrażliwość na stres

- dowodzi negatywnych skutków stosowania tzw. pseudometod w pokonywaniu stresu

- wyjaśnia terminy: neurologia i psychiatria

- odróżnia zadania neurologa od zadań psychiatry

- omawia znaczenie diagnostyki w rozpoznawaniu wybranych chorób układu nerwowego

- uzasadnia, że stres jest zaburzeniem homeostazy organizmu

- wykazuje związek układu hormonalnego i układu nerwowego z reakcją organizmu na stres

- zbiera, korzystając z różnych źródeł, informacje na temat środków uzależniających i ich negatywnego wpływu na organizm człowieka oraz przedstawia je w formie referatu

- opracowuje i prezentuje zestaw prostych metod relaksacyjnych redukujących napięcie emocjonalne

 

4. Budowa i funkcjono-wanie narządu wzroku

- wymienia części narządu wzroku (aparat ochronny, aparat ruchowy i gałka oczna)

- podaje funkcje aparatu ochronnego i aparatu ruchowego gałki ocznej

- przedstawia, korzystając z planszy, drogę światła w oku

- wymienia wady wzroku

 

- wyróżnia elementy poszczególnych części oka, wskazując je na planszy i modelu oka

- wykazuje związek budowy elementów oka z pełnionymi przez nie funkcjami

- wyodrębnia części układu optycznego oka

- objaśnia rolę soczewki w akomodacji oka

- wykonuje schematyczny rysunek przedstawiający powstanie obrazu na siatkówce

- porównuje czopki i pręciki

- wyjaśnia, na czym polega adaptacja oka

- projektuje i uzupełnia tabelę zawierającą informacje o wadach wzroku, ich przyczynach i sposobach korygowania

- uzasadnia konieczność poddawania się okresowym badaniom wzroku

 

- planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność plamki ślepej na siatkówce

- wyjaśnia, na czym polega widzenie binokularne i jakie ma ono znaczenie dla człowieka

 

- omawia przyczyny daltonizmu

- przygotowuje, korzystając z różnych źródeł, informacje na temat irydologii

 

5. Budowa i funkcjono-wanie narządu słuchu i równowagi

- wymienia i wskazuje na modelu części narządu słuchu (ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne)

- określa hałas jako podstawową przyczynę zaburzeń funkcjonowania narządu słuchu

- podaje przykłady dźwięków o różnym natężeniu

 

- wskazuje na planszy i omawia budowę poszczególnych elementów ucha

- omawia rolę poszczególnych elementów ucha

- omawia związek między budową poszczególnych elementów ucha a pełnionymi przez nie funkcjami

- objaśnia negatywne następstwa działania hałasu na narząd słuchu i cały organizm

- formułuje zalecenia postępowania służącego zachowaniu narządu słuchu w dobrej kondycji

- przedstawia drogę bodźca dźwiękowego od momentu wychwycenia przez ucho fali dźwiękowej do momentu odbioru informacji dźwiękowej

- określa górną granicę częstotliwości i natężenia dźwięku bezpiecznego dla ucha człowieka

- wskazuje położenie narządu równowagi

i omawia jego budowę

- uzasadnia potrzebę wykonywania badań diagnostycznych ucha

 - wykazuje związek między budową kanałów półkolistych a utrzymaniem równowagi

- omawia działanie narządu równowagi

- wyjaśnia podłoże choroby lokomocyjnej i podaje przykłady sytuacji ją wywołujących

- porównuje zakres słyszalności ucha człowieka z zakresem słyszalności narządu słuchu u zwierząt

 

6. Receptory smaku, węchu i dotyku

- wskazuje położenie narządów powonienia, smaku i dotyku

- wymienia podstawowe smaki

- wylicza bodźce odbierane przez skórę

 

 

- opisuje kubki smakowe jako właściwy narząd smaku

- podaje rozmieszczenie kubków smakowych na języku

- omawia budowę, działanie i znaczenie receptorów węchowych

- wymienia receptory skóry

- podaje rozmieszczenie receptorów w skórze

 

- wyjaśnia, dlaczego zmysł węchu nie chroni w pełni człowieka przed zatruciem substancjami lotnymi

- uzasadnia, że skóra może być uznawana za narząd zmysłu dotyku

- charakteryzuje znaczenie innych receptorów zlokalizowanych w skórze w reakcjach obronnych organizmu na niekorzystne bodźce ze środowiska

- przeprowadza i dokumentuje doświadczenie badające gęstość rozmieszczenia receptorów dotyku w skórze

- projektuje i uzupełnia tabelę, w której porównuje funkcjonowanie receptorów smaku i węchu

- zbiera, a następnie prezentuje informacje na temat smaku umami

- planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące współdziałanie zmysłów smaku i węchu w odbieraniu bodźców chemicznych

 

7. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu VIII

 

 

 

 

 

IX. Regulacja hormonalna

1.Budowa i funkcjono-wanie układu hormonalne-go

 

 

- wymienia i wskazuje na planszy najważniejsze gruczoły dokrewne

- wyjaśnia terminy: gruczoł dokrewny i hormon

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- omawia budowę najważniejszych gruczołów dokrewnych

- wymienia główne hormony przysadki, tarczycy, przytarczyc, grasicy, trzustki, nadnerczy i gonad

- podaje rolę hormonów w regulacji procesów życiowych i utrzymaniu homeostazy

- określa wpływ adrenaliny na funkcjonowanie organizmu podczas stresu

 

- porównuje działanie układu nerwowego i układu hormonalnego, wykazując podobieństwa i różnice

- wykazuje łączność między układem nerwowym a hormonalnym 

- uzasadnia nadrzędność przysadki mózgowej w stosunku do gruczołów jej podległych

- wykazuje, że trzustka i gonady to gruczoły o podwójnym działaniu

 

- omawia rolę podwzgórza w regulacji hormonalnej

- charakteryzuje mechanizm antagonistycznego działania hormonów na przykładzie hormonów trzustki

- omawia rolę antagonistycznego działania hormonów w regulacji wydzielania hormonów o przeciwnym działaniu

- schematycznie przedstawia i omawia znaczenie sprzężenia zwrotnego ujemnego w regulacji poziomu wapnia we krwi, uwzględniając antagonistyczne działanie kalcytoniny i parathormonu

 

 

2.  Zaburzenia funkcjono-

wania układu hormonalne-go

- objaśnia, na czym polega nadczynność i niedoczynność gruczołów dokrewnych

- podaje przykłady chorób będących wynikiem zaburzeń w funkcjonowaniu gruczołów dokrewnych

- uzasadnia konieczność spożywania soli jodowanej

 

- podaje związek cukrzycy z niedoborem insuliny

- uzasadnia konieczność zachowania odpowiedniej diety przy wybranych chorobach związanych z zaburzeniami w funkcjonowaniu gruczołów dokrewnych

- przedstawia znaczenie badań kontrolnych mających na celu oznaczanie stężenia hormonów

- projektuje i wykonuje tabelę zawierającą przyczyny, objawy i skutki nadczynności oraz niedoczynności wybranych gruczołów dokrewnych

- podaje zasady profilaktyki wybranych chorób wynikających z zaburzeń w pracy układu hormonalnego

- wyjaśnia, dlaczego nie można zażywać środków i leków hormonalnych bez porozumienia z lekarzem

- wykazuje pozytywną i negatywną rolę adrenaliny

- przygotowuje referat lub prezentację na temat zaburzeń hormonalnych u człowieka

 

3. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu IX

 

 

 

 

 

X. Ruch

1. Budowa i funkcjono-wanie układu szkieletowe-go

- wymienia układy narządów tworzące układ ruchu

- uzasadnia, dlaczego szkielet jest bierną częścią układu ruchu, a mięśnie – czynną

- podaje podstawową funkcję szkieletu

- wymienia części szkieletu oraz podaje ich funkcję

- wymienia rodzaje połączeń kości

 

 

 - wskazuje inne funkcje szkieletu niż miejsce przyczepu dla mięśni szkieletowych

- dokonuje podziału kości ze względu na ich kształt

- rozpoznaje na podstawie opisu wskazane kości i wskazuje je na modelu

- wykazuje związek między kształtem kości a funkcjami pełnionymi przez daną część szkieletu

- omawia budowę stawu

- wyjaśnia, dlaczego w organizmie występują różne połączenia kości (ścisłe, półścisłe)

- omawia budowę kości długiej

- dostrzega i wskazuje różnice między tkanką kostną zbitą a gąbczastą

- wykazuje związek budowy tkanki chrzęstnej z pełnionymi funkcjami

- rozpoznaje tkankę chrzęstną i kostną w obrazie mikroskopowym

- wskazuje na modelu stawy o różnej ruchomości

- podaje nazwy stawów o różnej ruchomości i objaśnia ich działanie

 

- planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące rolę soli mineralnych w kościach - uzasadnia, że obecność w kościach związków nieorganicznych i organicznych umożliwia im pełnienie wyznaczonych funkcji

 

- wykonuje modele różnych typów stawów oraz prezentuje sposoby ich działania

 

 

2. Części szkieletu

- wyróżnia w szkielecie człowieka część osiową, obręcze i kończyny oraz wskazuje je na modelu

- wymienia części szkieletu osiowego

- wskazuje na modelu trzewioczaszkę i mózgoczaszkę oraz podaje ich funkcje

- wymienia odcinki kręgosłupa

- podaje rolę szkieletu kończyn

- wymienia i wskazuje na modelu kości mózgoczaszki i trzewioczaszki

- opisuje związek budowy czaszki z pełnionymi przez nią funkcjami

- omawia budowę klatki piersiowej

- uzasadnia związek budowy klatki piersiowej z pełnionymi przez nią funkcjami

- omawia budowę kręgu

- wymienia funkcje krążków międzykręgowych

- charakteryzuje obręcz jako element łączący kończyny ze szkieletem osiowym

- wymienia i wskazuje na modelu kości kończyn

- wskazuje różnice w budowie kręgów pochodzących z różnych odcinków kręgosłupa oraz wyjaśnia przyczyny tych różnic

- uzasadnia znaczenie naturalnych krzywizn kręgosłupa (lordozy i kifozy)

- omawia budowę obręczy barkowej i miednicznej

- podaje różnice w budowie miednicy kobiet i mężczyzn

- udowadnia, że kończyny mają wspólny plan budowy

 

 

 

- wykonuje mapę skojarzeń dotyczącą części szkieletu, kości wchodzących w ich skład oraz położenia względem siebie

- wykazuje związek między obecnością w kończynach kości długich a pełnionymi przez nie funkcjami

 

- zbiera i przedstawia informacje na temat różnic w budowie szkieletu kobiet i mężczyzn, które mogą być wykorzystywane przez archeologów i kryminologów

 

 

3. Budowa i funkcjono-wanie mięśni szkieleto-

wych

- wyjaśnia termin mięsień szkieletowy

- wymienia funkcje mięśni szkieletowych

- wymienia ważniejsze mięśnie szkieletowe, wskazuje ich położenie i podaje funkcję

 

 

- rozpoznaje i wskazuje na planszy określone mięśnie

- dokonuje podziałów mięśni według różnych kryteriów

- podaje przykłady mięśni o działaniu antagonistycznym

- omawia związek między aktywnością fizyczną a utrzymaniem organizmu w dobrej kondycji fizycznej i psychicznej

- wykazuje szkodliwość dopingu

 

- omawia budowę mięśnia szkieletowego

- wykonuje obserwacje mikroskopowe tkanek mięśniowych

- odróżnia tkankę mięśniową szkieletową od innych tkanek mięśniowych

- wymienia czynniki niezbędne do pracy mięśni (źródła energii i impuls nerwowy) oraz omawia ich znaczenie

- charakteryzuje rodzaje skurczów mięśni

- uzasadnia związek między rozwojem mięśni a aktywnością fizyczną

- omawia konsekwencje przetrenowania

- korzystając z różnych źródeł informacji, przygotowuje i prezentuje informacje na temat środków dopingujących i ich wpływu na organizm człowieka 

 

4. Wady, urazy i choroby układu ruchu

- wymienia czynniki sprzyjające powstawaniu wad postawy

 - podaje przykłady urazów mechanicznych (skręcenie i zwichnięcie stawu oraz złamanie kości)

- wymienia główne choroby układu ruchu

 

 

- charakteryzuje wskazane choroby układu ruchu, uwzględniając ich przyczyny i leczenie

- wykonuje barwny odcisk stopy i ocenia prawidłowość jej wysklepienia

- opracowuje zasady postępowania służące zachowaniu układu ruchu w dobrej kondycji

- charakteryzuje najczęstsze wady postawy

- wykazuje związek między wadami postawy a własnym postępowaniem

- omawia przyczyny i skutki wskazanych chorób układu ruchu (krzywica, osteoporoza)

- opisuje urazy kończyn

- wykazuje związek między płaskostopiem a czynnikami mu sprzyjającymi

- objaśnia, na czym polega reumatoidalne zapalenie stawów

- wyjaśnia konieczność rehabilitacji po urazach

- wykazuje związek między aktywnością fizyczną a prawidłowym funkcjonowaniem układu ruchu oraz gęstością i masą kości

- demonstruje sposoby udzielania pierwszej pomocy w przypadku złamania, zwichnięcia i skręcenia

 

5. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu X

 

 

 

 

XI. Rozmnażanie, wzrost i rozwój

1. Budowa i funkcjono-wanie męskiego układu rozrodczego

- wymienia i wskazuje na planszy męskie narządy płciowe wewnętrzne (jądra, najądrza, nasieniowody) i zewnętrzne (prącie, moszna)

- podaje główne zadania męskiego układu rozrodczego

 

- charakteryzuje narządy budujące układ rozrodczy męski

- wykazuje związek budowy męskich narządów rozrodczych z pełnionymi przez nie funkcjami

- przedstawia budowę plemnika i funkcje jego poszczególnych elementów

 

- wymienia i wskazuje na planszy męskie gruczoły dodatkowe oraz podaje ich funkcje

- wyjaśnia, z czego składa się nasienie (sperma)

 

- objaśnia związek między produkcją testosteronu a funkcjonowaniem męskiego układu rozrodczego

 

 

- charakteryzuje pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe cechy płciowe męskie

- omawia konsekwencje niezstąpienia jąder podczas rozwoju płodowego chłopca

 

 

2. Budowa i funkcjono-wanie żeńskiego układu rozrodczego

- wymienia i wskazuje na planszy żeńskie narządy płciowe zewnętrzne (wzgórek łonowy, wargi sromowe, łechtaczka) i wewnętrzne (jajniki, jajowody, macica, pochwa)

- wskazuje jajowód jako miejsce zapłodnienia, a macicę jako miejsce rozwoju zarodka i płodu

 

- wymienia zadania żeńskiego układu rozrodczego

- charakteryzuje budowę narządów żeńskiego układu rozrodczego

- wykazuje związek budowy narządów żeńskiego układu rozrodczego z pełnionymi przez nie funkcjami

- wyjaśnia terminy: pokwitanie i przekwitanie

 

- omawia budowę komórki jajowej

- charakteryzuje różnice w budowie plemnika i komórki jajowej

- wymienia etapy cyklu miesiączkowego

- odczytuje z wykresu zmiany poziomu estrogenów i progesteronu

- wskazuje dni płodne i niepłodne w cyklu miesiączkowym

 

- charakteryzuje etapy cyklu miesiączkowego, uwzględniając rolę hormonów oraz zmiany zachodzące w jajniku i błonie śluzowej macicy

- analizuje rolę ciałka żółtego

- opisuje objawy napięcia przedmiesiączkowego

- podaje różnice w funkcjonowaniu układu rozrodczego męskiego i żeńskiego

- wyjaśnia rolę przysadki mózgowej w funkcjonowaniu układu rozrodczego

- przedstawia na wykresie, jak zmienia się poziom hormonów gonadotropowych podczas cyklu miesiączkowego

 

 

3. Choroby przenoszone drogą płciową

- wymienia główne choroby układu rozrodczego

- wskazuje kontakty płciowe jako główne źródło zakażeń układu rozrodczego męskiego i żeńskiego

 

- konstruuje i wypełnia tabelę zawierającą nazwy głównych chorób układu rozrodczego, czynnik je wywołujący i objawy

- opracowuje zasady postępowania pozwalające na utrzymanie układu rozrodczego w dobrej kondycji

- konstruuje drzewo decyzyjne dotyczące profilaktyki chorób przenoszonych droga płciową

- wyjaśnia różnice miedzy nosicielstwem HIV a chorobą AIDS

- opisuje zachowania prowadzące do zakażenia HIV

- korzystając z różnych źródeł informacji, podaje sposoby leczenia chorób układu rozrodczego

- wyjaśnia konieczność regularnych wizyt kobiety ginekologa

- omawia znaczenie badań cytologicznych

- wymienia choroby przenoszone drogą płciową, przeciw którym można się zaszczepić

- omawia skutki nieleczenia kiły i rzeżączki

- przeprowadza, a następnie prezentuje wywiad z lekarzem ginekologiem na temat najczęściej występujących chorób przenoszonych drogą płciową

 

 

4.Od poczęcia do narodzin

- wyjaśnia terminy: zapłodnienie, ciąża, ciąża mnoga

- wymienia etapy rozwoju wewnątrzmacicznego

- podaje czas trwania okresu zarodkowego i płodowego

- wyjaśnia, co to jest poród i połóg

- wymienia zmiany zachodzące w organizmie kobiety podczas ciąży

- wskazuje kryterium podziału na okres zarodkowy i płodowy

- wymienia funkcje łożyska

- charakteryzuje zmiany zachodzące w organizmie matki podczas połogu

- omawia proces powstawania zygoty

- charakteryzuje kolejne etapy rozwoju zarodka od momentu zapłodnienia do momentu zagnieżdżenia się w błonie śluzowej macicy

- opisuje procesy zachodzące od chwili implantacji do końca 8 tygodnia ciąży

- charakteryzuje okres płodowy

- wymienia i omawia etapy porodu

- wyjaśnia znaczenie rozwoju błon płodowych podczas rozwoju zarodkowego człowieka

- wskazuje rozmieszczenie i omawia funkcje błon płodowych

- wykazuje związek budowy łożyska z funkcjami, które pełni

- rozróżnia procesy prowadzące do rozwoju bliźniąt jednojajowych i dwujajowych

- wskazuje na schemacie listki zarodkowe

- wymienia tkanki i narządy tworzące się z poszczególnych listków zarodkowych

 

 

5. Ciąża – planowanie, higiena i zagrożenia

- wymienia symptomy ciąży

- podaje rolę testu ciążowego

- wymienia czynniki pozytywnie i negatywnie wpływające na rozwój prenatalny

 

- określa odpowiedni moment na zajście w ciążę

- uzasadnia konieczność sterowania płodnością

- wyjaśnia termin antykoncepcja

- uzasadnia konieczność wykonania badań prenatalnych w określonych przypadkach

- opracowuje zalecenia, których powinna przestrzegać kobieta podczas ciąży

- wymienia rodzaje metod sterowania płodnością

- podaje wady i zalety naturalnych i sztucznych metod sterowania płodnością

- wskazuje związek między czynnikami środowiskowymi (chemicznymi, fizycznymi i biologicznymi) a powstaniem wad rozwojowych płodu

- opracowuje, korzystając z różnych źródeł, oraz prezentuje skutki palenia tytoniu i picia alkoholu przez kobietę będącą w ciąży

- objaśnia, na czym polega płodowy zespół tytoniowy i alkoholowy

 

 

- przygotowuje i prezentuje informacje na temat wpływu zażywania przez matkę narkotyków na rozwój prenatalny dziecka

- wyjaśnia, na czym polega ciąża pozamaciczna

 

 

 

6. Od narodzin do starości

- wymienia okresy rozwoju osobniczego człowieka

- wymienia objawy dojrzewania biologicznego dziewcząt i chłopców

- uzasadnia konieczność przestrzegania zasad higieny, szczególnie w okresie dojrzewania

 

- podaje czas trwania poszczególnych okresów rozwoju osobniczego człowieka

- charakteryzuje okres noworodkowy

- charakteryzuje okresy: niemowlęcy oraz wczesnego i późnego dzieciństwa, uwzględniając rozwój fizyczny i psychiczny

- charakteryzuje dorosłość jako najdłuższy okres w życiu człowieka

- wymienia zmiany zachodzące podczas starzenia się

- wykazuje, że okres noworodkowy jest przystosowaniem do zupełnie innych warunków niż te, które panują w organizmie matki

- porównuje zmiany zachodzące w okresie dojrzewania u dziewcząt i u chłopców

- określa zmiany, które zachodzą w psychice dojrzewającego człowieka

- uzasadnia, że na pełną dojrzałość składają się: dojrzałość biologiczna, fizyczna, psychiczna i społeczna

- bierze udział w dyskusji na temat przygotowania rodziców do narodzin dziecka

- wykazuje związek między intensywnością starzenia się a trybem życia

- przedstawia zadania gerontologii i geriatrii

 

 

7. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu XI

 

 

 

 

 

XII. Współczesne zagrożenia zdrowia

1. Zdrowie i choroba. Choroby zakaźne i pasożytni-

cze

- wymienia czynniki wywołujące choroby (biologiczne i niebiologiczne)

- podaje drogi wnikania do organizmu czynników chorobotwórczych

(pokarmowa, oddechowa, kontakt płciowy i skóra)

 

 - wyjaśnia terminy: zdrowiechoroba

- podaje źródła zakażenia drobnoustrojami chorobotwórczymi i pasożytami

- proponuje działania mające na celu zapobieganie zakażeniom czynnikami chorobotwórczymi

- przestrzega zaleceń lekarza podczas leczenia infekcji

 

- odróżnia osobnika chorego od nosiciela

- wymienia czynniki wywołujące choroby zakaźne i pasożytnicze

- podaje przykłady chorób wywołanych przez czynniki zakaźne i pasożytnicze

- charakteryzuje drogi rozprzestrzeniania się czynników chorobotwórczych

 

- uzasadnia konieczność zapoznania się z treścią ulotki informacyjnej przed zastosowaniem leku

- przedstawia zasady, których należy przestrzegać podczas zażywania leków

- przygotowuje metaplan dotyczący problemu zakażeń chorobami pasożytniczymi i zakaźnymi

 

 

 

 

- przedstawia drogi zakażania się HIV, HBV, HCV, HPV oraz podaje zasady profilaktyki chorób wywołanych przez te wirusy

 

 

2. Choroby cywilizacyj-

ne

- podaje przykłady chorób cywilizacyjnych

- wymienia przykłady chorób społecznych

- wymienia rodzaje czynników środowiskowych przyczyniających się do rozwoju chorób nowotworowych

- podaje kryteria wyróżnienia chorób cywilizacyjnych i społecznych

- konstruuje i uzupełnia tabelę zawierającą wybrane choroby cywilizacyjne, ich przyczyny i sposoby zapobiegania

- wykazuje związek między trybem życia a zachorowalnością na choroby nowotworowe

- opracowuje zasady postępowania dotyczące unikania potencjalnych czynników rakotwórczych

 

- uzasadnia związek między trybem życia a zakaźne i pasożytnicze na choroby nowotworowe

- wskazuje różnice między nowotworami łagodnymi a złośliwymi

- dokonuje analizy potencjalnych czynników rakotwórczych obecnych w środowisku człowieka

- opracowuje listę okresowych badań kontrolnych, które należy systematycznie przeprowadzać

- objaśnia sposoby walki z nowotworami

- uzasadnia znaczenie badań mammograficznych i cytologicznych w profilaktyce nowotworów piersi i szyjki macicy

- przewiduje indywidualne i społeczne skutki chorób cywilizacyjnych oraz społecznych

- szacuje koszty indywidualne i społeczne palacza chorego na raka płuc

 

 

3. Przyczyny i skutki uzależnienia

- podaje przykłady chemicznych środków uzależniających

- wymienia konsekwencje przyjmowania substancji uzależniających (fizyczne i psychiczne)

- wymienia skutki uzależnień od substancji chemicznych (nikotynizm, narkomania, alkoholizm)

- odróżnia konsekwencje psychiczne uzależnień od konsekwencji fizycznych

- określa moment, w którym młodzi ludzie najczęściej sięgają po środki uzależniające

- wykonuje plakat lub ulotkę na temat przyczyn i skutków uzależnień od substancji chemicznych lub nowych technologii

- opracowuje zasady postępowania w sytuacjach sprzyjających powstawaniu uzależnień (postawa asertywna)

- objaśnia mechanizm powstawania uzależnienia

- uzasadnia, że każda forma uzależnienia jest szkodliwa

- rozpoznaje objawy uzależnienia u siebie i u innych

-omawia wpływ alkoholu na organizm człowieka

- uzasadnia związek palenia tytoniu z chorobami różnych narządów

- wymienia przyczyny łatwego popadania w lekomanię

- przygotowuje metaplan dotyczący chorób cywilizacyjnych

 

 

 

- objaśnia wpływ narkotyków na organizm człowieka

- omawia mechanizm powstawania uzależnień od nowych technologii

- uzasadnia, dlaczego leczenie uzależnień jest bardzo trudne, a czasem prawie niemożliwe

- bierze udział w dyskusji dotyczącej przyczyn uzależnień u młodych ludzi

- przedstawia, na podstawie informacji odnalezionych w różnych źródłach, skutki lekomanii

- przygotowuje scenariusz dramy uświadamiającej problemy osoby uzależnionej

 

 

4. Powtórzenie i sprawdzian wiadomości

 

Powtórzenie i sprawdzenie wiadomości oraz umiejętności z działu XII