Śladami bohaterów „Kamieni na szaniec”

2 marca bieżącego roku dla klas III A i III C z naszego gimnazjum był dniem różniącym się od innych pod względem sposobu przyswajania wiedzy. Młodzież wraz z opiekunami - panią Pauliną Nowak-Drapińską, panią Agnieszką Kryk, panią Katarzyną Osowską oraz panem Przemysławem Paczewskim - wybrała się na wycieczkę. Jej celem było odwiedzenie kluczowych miejsc z powieści Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”, takich jak Pawiak i aleja Szucha, gdzie główni bohaterowie książki stawiali czoła niemieckiemu okupantowi podczas II wojny światowej.

Punktualnie o 8.30 wszyscy uczestnicy zebrali się na przystanku przed włochowskim kościołem i wyruszyli w drogę komunikacją miejską do centrum miasta. Po przedwczesnym dotarciu na miejsce uczniowie zostali podzieleni według klas na dwie grupy. Pawiak, pierwszy punkt wycieczki, okazał się być dużym podziemnym muzeum, po którym młodzież została oprowadzona przez wyszkolonych przewodników. Dawne więzienie zostało zrekonstruowane tak, aby przypominało swój pierwotny wygląd. Po lewej stronie od wejścia znajduje się przestronne pomieszczenie pełne wystaw w formie dużych gablot. Oprowadzający zatrzymywał się przy każdej i opowiadał o zawartych w nich materiałach, odpowiadając na pytania uczniów. W niektórych witrynach znajdują się dokumenty dawnych więźniów, w innych przedmioty codziennego użytku czy listy oraz wiele, wiele innych pozostałości po byłych jeńcach. Wyróżniającym się elementem ekspozycji jest Ściana Tysiąca Twarzy. Na czarnym tle widnieje wiele zdjęć ludzi przebywających niegdyś na Pawiaku. Tak ogromna liczba wizerunków zmarłych sprawiła, że cała wycieczka zatrzymała się przy tej wystawie na kilka minut i milczała. Po wyjściu z sali przewodnik zaprowadził uczestników do drugiej części muzeum, którą stanowi korytarz z celami. Uczniowie zatrzymywali się przy każdej z nich i słuchali słów oprowadzającego. Różnorodność wnętrz pozwala na wyodrębnienie celów, którym służyły – niektóre z nich były pomieszczeniami do przetrzymywania jeńców, inne miejscami tortur czy egzekucji. Urządzenie kolejnych karcerów umożliwia dostrzeżenie, w jaki sposób wyposażenie i warunki zmieniały się na przestrzeni czasu. Część pomieszczeń została przekształcona w odrębne sale wystawowe. Ściany jednej z nich są poobklejane zdjęciami więźniów w podobnej konwencji jak na Ścianie Tysiąca Twarzy. W innej, po zajęciu miejsc na drewnianych ławkach, uczestnicy mieli okazję posłuchać listów (grypsów) więźniów Pawiaka do swych rodzin i znajomych. W ostatnim wnętrzu znajdują się informacje o życiu codziennym w więzieniu, na przykład o racjach żywnościowych czy higienie. Wystawę wzbogacają autentyczne mundury byłych strażników oraz odrestaurowane przedmioty, takie jak nożyczki lub miski.

Kolejnym punktem wycieczki był zbieg ul. Długiej, Bielańskiej i Nalewki. To tam doszło do słynnej akcji pod Arsenałem, w wyniku której odbito Rudego, czyli Janka Bytnara. Następnie uczniowie mieli udać się na al. Szucha, gdzie podczas II wojny światowej mieściła się siedziba Gestapo, a obecnie znajduje się Mauzoleum Walki i Męczeństwa. Plany pokrzyżowały im wypadki losowe pracowników mauzoleum.

Całą wyprawę uważam za udaną. Myślę, że dla wszystkich uczestników wycieczka była doskonałą okazją do przekonania się, że treść zawarta w „Kamieniach na szaniec” nie była fikcją, lecz rzeczywistością, z którą musieli się zmagać opisani w książce bohaterowie. Podążanie śladami Alka, Rudego i Zośki pozwoliło wycieczkowiczom na chwilę się z nimi utożsamić. Wyprawa była jednocześnie okazaniem szacunku żołnierzom, którzy umożliwili nam, jako narodowi, wolne od trosk przechadzanie się w miejscach, za które nasi przodkowie przelali krew.

Jolanta Janasik, kl. 3a